Noodwachtwoorden, paniekcodes en dwangpatronen uitgelegd

De meeste beveiliging draait om vreemden buiten houden. Een noodwachtwoord gaat over een ander moment: als iemand naast je staat en je dwingt hem binnen te laten. Deze gids legt uit wat noodwachtwoorden zijn, waar het idee vandaan komt, hoe telefoonapps het gebruiken en hoe het dwangpatroon van Velcrypt werkt, inclusief de grenzen.

Wat een noodwachtwoord is

Een noodwachtwoord is een tweede geheim dat je alleen gebruikt als je onder dwang staat. Voor wie meekijkt, ziet het invoeren ervan er precies zo uit als een gewone ontgrendeling. Achter de schermen gebeurt er iets extra's om jou of je gegevens te beschermen.

Je komt hetzelfde idee onder verschillende namen tegen:

• Dwangcode of overvalcode, de gangbare termen bij alarmsystemen en beveiligde gebouwen.
• Paniekcode of paniekwachtwoord, vaak gebruikt in apps.
• Noodpincode of dwangpatroon, afhankelijk van hoe het toestel ontgrendelt.

Het bepalende kenmerk is dat de reactie stil is. Zou de code een sirene, een waarschuwing of een zichtbare verandering veroorzaken, dan liep je juist meer gevaar, omdat de persoon die je dwingt zou weten dat je je hebt verzet.

Waar het idee vandaan komt

Alarmsystemen

Veel alarmpanelen voor huizen en bedrijven ondersteunen een dwangcode. Je toetst hem in en het alarm gaat gewoon uit, zodat een indringer die je dwong het uit te schakelen niets vreemds ziet. Tegelijk waarschuwt het paneel ongemerkt de meldkamer dat je in de problemen zit.

Banken en beveiligde gebouwen

Bankpersoneel heeft al lang stille alarmen en noodsignalen: een knop, een codewoord of een code die de beveiliging waarschuwt zonder dat de overvaller het merkt. Het doel is hetzelfde als bij alarmpanelen: aan de oppervlakte meewerken, eronder om hulp vragen.

Misschien heb je gehoord dat je pincode omgekeerd intoetsen bij een geldautomaat de politie belt. Dat is een mythe. Het idee is besproken en zelfs gepatenteerd, maar geldautomaten werken over het algemeen niet zo, dus reken er niet op.

Versleutelingssoftware

Programma's voor schijfversleuteling voegden een verwant idee toe: een tweede wachtwoord dat een geloofwaardig buitenste volume opent, terwijl een verborgen volume uit het zicht blijft. Dat is strikt genomen geen dwangcode, omdat er niets in gang wordt gezet, maar het deelt het doel om ‘gedeeltelijk toegeven’ veilig te maken. Plausibele ontkenning uitgelegd vertelt die geschiedenis.

Hoe telefoonapps dwangcodes gebruiken

Op een telefoon is er meestal geen meldkamer om te waarschuwen, dus beschermen dwangcodes daar de gegevens. De gangbare aanpakken zijn:

1. Onschuldige inhoud openen. De dwangcode opent een lokruimte: een tweede, gewoon ogende omgeving. Dat lijkt op een lokkluis en verwijdert op zichzelf niets.
2. Onschuldige inhoud openen en de rest verwijderen. De dwangcode opent de lokruimte en wist tegelijk de gevoelige gegevens. Dit is de sterkste vorm, en ze is niet terug te draaien.
3. Alles wissen. Sommige op beveiliging gerichte systemen bieden een noodpincode die het hele toestel of de hele app wist. Dat beschermt de gegevens, maar maakt duidelijk dat er iets is gebeurd.

Wat een goede uitvoering van een slechte onderscheidt, draait vooral om wat er waar te nemen is:

• Ziet het ontgrendelen er hetzelfde uit en duurt het even lang als normaal?
• Is er een instelling, badge of bestand dat verraadt dat er een dwangcode is ingesteld?
• Verandert er daarna iets op het scherm?

Verraadt een van deze dingen de code, dan kan dat een gespannen situatie erger maken.

Hoe het dwangpatroon van Velcrypt werkt

Velcrypt ontgrendel je met een patroon op een raster van 5×5, en elk patroon opent een eigen kluis. Het dwangpatroon is een Premium-functie die op dat model voortbouwt. In de app heet het Noodpatroon.

• Je stelt het in vanuit een lokkluis, via Instellingen → Noodpatroon. Een lokkluis is een tweede kluis met onschuldige, geloofwaardige inhoud. Kluizen na de eerste vragen om Premium.
• Je tekent twee keer een apart patroon en bevestigt. Het mag geen patroon zijn dat al een kluis opent.
• Op het vergrendelscherm opent het dwangpatroon de lokkluis en verwijdert het ongemerkt en definitief alle andere kluizen op die iPhone.
• Niets op het scherm laat zien dat het is gebeurd. Het ontgrendelen ziet er hetzelfde uit en duurt even lang als normaal.
• De app laat nooit zien of er een dwangpatroon is ingesteld. In de iOS-sleutelhanger staat altijd een versleuteld record van vaste grootte; is er geen dwangpatroon, dan bevat het willekeurige bytes.
• Eén per iPhone. Een nieuw dwangpatroon vervangt het oude. Uitzetten doe je door het te tekenen, en uitzetten verwijdert niets.
• Het blijft werken als Premium afloopt. Alleen het instellen vraagt om Premium.

Stel je het in de enige kluis op de telefoon in, dan valt er niets anders te verwijderen, en daar waarschuwt Velcrypt je voor.

De eerlijke grenzen

Verwijderen is definitief

Verwijderde kluizen zijn niet vanaf de telefoon te herstellen. Kluisgegevens zitten niet in iCloud- of computerback-ups, dus de enige weg terug is een versleuteld back-upbestand dat je eerder via Instellingen → Back-up hebt gemaakt. Back-up is gratis, en back-upbestanden die buiten de app staan, raakt het dwangpatroon niet aan. De beveiligingspagina legt uit hoe back-ups beschermd zijn.

Verwijderd is niet hetzelfde als fysiek gewist

Flashopslag garandeert niet dat verwijderde bytes meteen fysiek worden gewist. Velcrypt vertrouwt erop dat kluisgegevens versleuteld zijn met AES-256-GCM en dat de sleutels samen met de kluismappen worden verwijderd, zodat wat achterblijft versleutelde data zonder sleutel is.

Het bereikt alleen de kluizen van Velcrypt

Kopieën in je fotobibliotheek, Recent verwijderd, iCloud, chats of op de telefoon van iemand anders blijven onaangeroerd. Verwijder originelen na het importeren.

Het maakt meekijken niet ongedaan

Heeft iemand je je echte patroon zien tekenen of het gefilmd, dan verandert een dwangpatroon niets aan wat diegene weet.

Verantwoordelijkheid: waar een noodwachtwoord niet voor is

Een noodwachtwoord is een hulpmiddel voor je persoonlijke veiligheid. Het is bedoeld voor momenten als een beroving, een bedreiging of een controlerende partner die eist je telefoon te zien.

Het is geen manier om bewijs te vernietigen of om een wettige eis van politie, grensambtenaren of een rechter te omzeilen. Wetten verschillen per land, en gegevens verwijderen na een wettelijke eis kan zelf strafbaar zijn, bijvoorbeeld als vernietiging van bewijs of belemmering van een onderzoek. Krijg je met een wettelijke eis te maken, of verwacht je dat, vraag dan juridisch advies. De gids over grensovergangen gaat specifiek over reizen.

Moet je er een gebruiken?

Een dwangpatroon is zinvol als je je kunt voorstellen dat je onder druk wordt gezet om je kluizen te openen, en je die bestanden liever kwijt bent dan dat iemand ze ziet. Het is minder zinvol als de bestanden onvervangbaar zijn en je geen back-up hebt, of als je onder stress moeilijk zou onthouden welk patroon wat doet.

Besluit je er een te gebruiken, begin dan met een back-up, bouw een geloofwaardige lokkluis en lees een lokkluis en dwangpatroon instellen. Denk je erover na vanwege een bepaalde persoon, dan bespreekt wat je doet als iemand je dwingt je telefoon te ontgrendelen het bredere veiligheidsplaatje. De Premium-abonnementen staan op de prijspagina.